संविधान दिन (Constitution Day) : 26 नोव्हेंबर रोजी संविधान दिन का साजरा करतो
नागपुर : संविधान दिन (Constitution Day) : दरवर्षी 26 नोव्हेंबर हा दिवस देशात संविधान दिन म्हणून साजरा केला जातो. २६ नोव्हेंबर हा राष्ट्रीय कायदा दिवस म्हणूनही ओळखला जातो. 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी देशाच्या संविधान सभेने सध्याची राज्यघटना विधिवत स्वीकारली. तथापि, त्याची अंमलबजावणी 26 जानेवारी 1950 रोजी झाली. सर्व घटकांचे हित लक्षात घेऊन भारतीय राज्यघटनेत तपशीलवार तरतुदींचा समावेश करण्यात आला आहे. बदलत्या परिस्थितीनुसार सर्वोच्च न्यायालयाच्या विविध व्याख्यांद्वारे त्यात विविध अधिकारांचा समावेश करण्यात आला.
संविधान दिन साजरा करण्याचा निर्णय कधी आणि का घेतला गेला?
2015 मध्ये, संविधानाचे शिल्पकार डॉ. आंबेडकर यांचे 125 वे जयंती वर्ष म्हणून, सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाने 26 नोव्हेंबर हा दिवस ‘संविधान दिन’ म्हणून साजरा करण्याचा केंद्र सरकारचा निर्णय अधिसूचित केला होता. संविधानिक मूल्यांबद्दल नागरिकांमध्ये आदराची भावना वाढवण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
भारतीय संविधान हे जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान आहे. त्यातील बरेच भाग युनायटेड किंगडम, अमेरिका, जर्मनी, आयर्लंड, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा आणि जपानच्या संविधानांमधून घेतले आहेत. त्यात देशातील नागरिकांचे मूलभूत अधिकार, कर्तव्ये, सरकारची भूमिका, पंतप्रधान, राष्ट्रपती, राज्यपाल आणि मुख्यमंत्री यांचे अधिकार यांचे वर्णन केले आहे. कायदेमंडळ, कार्यपालिका आणि न्यायपालिका यांचे काम काय आहे, देश चालवताना त्यांची भूमिका काय आहे, या सर्व गोष्टी संविधानात नमूद केल्या आहेत.
संविधानाची मूळ प्रत कसे दिसते?
– संविधानाची मूळ प्रत 16 इंच रुंद आहे
– 22 इंच लांब चर्मपत्र पत्रके वर लिहिले
– या हस्तलिखितात 251 पृष्ठांचा समावेश आहे
संविधान किती दिवसात ते तयार झाले
- संपूर्ण संविधान तयार करण्यासाठी 2 वर्षे 11 महिने आणि 18 दिवस लागले. २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी ते पूर्ण झाले. भारतीय प्रजासत्ताकाची ही राज्यघटना २६ जानेवारी १९५० रोजी लागू झाली.
- संविधानाची मूळ प्रत प्रेम बिहारी नारायण रायजादा यांनी स्वतः च्या हाताने लिहिली होती. हे उत्कृष्ट कॅलिग्राफीद्वारे तिर्यक अक्षरात लिहिलेले आहे. त्याचे प्रत्येक पान शांतीनिकेतनच्या कलाकारांनी सजवले होते.
- राज्यघटनेच्या मूळ प्रती हिंदी आणि इंग्रजी या दोन भाषांमध्ये लिहिण्यात आल्या होत्या. ते आजही भारताच्या संसदेत हेलियमने भरलेल्या बॉक्समध्ये सुरक्षित ठेवले आहेत.
- 26 जानेवारी 1950 रोजी राज्यघटना लागू झाली. भारत हा दिवस प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरा करतो.
- हस्तलिखित संविधानावर 24 जानेवारी 1950 रोजी 15 महिलांसह संविधान सभेच्या 284 सदस्यांनी स्वाक्षरी केली होती. दोन दिवसांनंतर 26 जानेवारीपासून देशात हे संविधान लागू झाले.
- संविधान भारतीय संविधान हे 25 भाग, 448 कलमे आणि 12 सूचींमध्ये विभागलेले जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान आहे.
- मूलतः, भारतीय संविधानात एकूण 395 अनुच्छेद (22 भागांमध्ये विभागलेले) आणि 8 अनुसूची होती, परंतु विविध सुधारणांच्या परिणामी, सध्या त्यात एकूण 470 अनुच्छेद (25 भागांमध्ये विभागलेले) आणि 12 अनुसूची आहेत. राज्यघटनेच्या तिसऱ्या भागात सहा मूलभूत अधिकारांचे वर्णन केले आहे.
